อวสาน “ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว” และต้นทุนอื่นที่มองไม่เห็นของสารพิษในแม่น้ำ

Detailed summary

ปัญหาสารพิษในแม่น้ำหลายสายของไทย นอกจากจะสร้างความเสี่ยงต่อความมั่นคงทางอาหารแล้ว ยังมีต้นทุนอื่นๆ ที่หลายคนยังมองไม่เห็นอีกด้วย The post อวสาน “ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว”…

ท่ามกลางกระแสดราม่าเรื่องเงินบริจาคมูลนิธิที่กินพื้นที่สื่อและบทสนทนาของผู้คนในวันนี้ไปมาก ก็ยังมีพื้นที่ส่วนหนึ่งที่ปรากฏข่าวปัญหาสารพิษในแม่น้ำ โดยเฉพาะภาพของแม่น้ำสายที่บริเวณชายแดนไทย-เมียนมาที่มีสีโคลนข้นคลั่กสืบเนื่องจากการทำเหมืองที่ต้นน้ำในฝั่งเมียนมา รวมไปถึงภาพของแม่น้ำปราจีนบุรีที่เต็มไปด้วยสีรุ้งของคราบน้ำมันและสารเคมีปนเปื้อนจากโรงงานอุตสาหกรรม และล่าสุดสารอันตรายเหล่านี้ก็ได้ไหลลามไปถึงแม่น้ำบางปะกงในจังหวัดฉะเชิงเทราแล้ว

อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้น หากว่าเฉพาะกรณีแม่น้ำในบริเวณชายแดนไทย-เมียนมา ปัญหานี้เริ่มเห็นชัดมาตั้งแต่ต้นปี 2568 โดยกรณีที่ดูเหมือนว่าคนจะรู้จักกันมากที่สุดก็คือแม่น้ำกก ที่ไหลผ่านจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย ขณะที่กรณีแม่น้ำสายและแม่น้ำรวกที่แถบชายแดนจังหวัดเชียงรายนั้น ก็มีปัญหาขึ้นมาพร้อมๆ กัน เพียงแต่อาจไม่ได้ถูกพูดถึงเท่าแม่น้ำกก ส่วนหนึ่งก็อาจจะด้วยเหตุผลว่าแม่น้ำกกนั้นพาดผ่านลึกเข้ามาในแผ่นดินถึงอำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย จึงเห็นผลกระทบได้ชัดเจนกว่าแม่น้ำสายและรวกที่อยู่ขอบชายแดน

หากไปดูแผนที่ จะเห็นว่าแม่น้ำกก สาย และรวก ล้วนเชื่อมต่อกับแม่น้ำโขง ปัญหาสารพิษจึงลุกลามไปถึงแม่น้ำโขงและกระทบไปถึงชาวบ้านริมโขงในแถบอีสานตอนบนด้วยอย่างเลี่ยงไม่ได้ ผนวกกับการทำเหมืองริมแม่น้ำโขงในฝั่ง สปป.ลาว ก็กำลังซ้ำเติมปัญหานี้ ขณะเดียวกันแม่น้ำชายแดนไทย-เมียนมาทางฝั่งตะวันตกอย่างแม่น้ำสาละวิน และทางภาคใต้ของไทยตรงน้ำกระบุรี ก็เจอปัญหาแบบเดียวกันตามมาอีก

หลายคนคงเคยได้ยินว่าแม่น้ำก็เปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คน ปัญหาสารพิษในแม่น้ำจึงกระทบต่อความมั่นคงทางชีวิตของประชาชนอย่างเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวบ้านริมน้ำซึ่งต่างมีวิถีชีวิตและการทำมากินที่ต้องพึ่งพาแม่น้ำกันมายาวนาน

ผมเองเคยลงพื้นที่ไปสำรวจสถานการณ์ปัญหาของแม่น้ำกกอยู่สองครั้ง ครั้งแรกคือเดือนพฤษภาคม 2568 ที่เริ่มเห็นปัญหาขึ้นมาใหม่ๆ และอีกครั้งคือเมื่อช่วงเดือนมิถุนายน 2569 ที่ผ่านมา ในแต่ละครั้ง ผมได้เข้าไปพูดคุยสอบถามชาวบ้านริมน้ำ ซึ่งแต่ละคนก็เล่าถึงความเดือดร้อนต่างๆ กัน แน่นอนว่าหลายคนย่อมพูดถึงปัญหาปากท้อง ด้วยว่าอาชีพของพวกเขามีความสัมพันธ์กับแม่น้ำ ไม่ว่าจะการทำประมง การทำเกษตรริมน้ำ ไปจนถึงธุรกิจท่องเที่ยว ทั้งโฮมสเตย์ริมน้ำ…

อย่าว่าแ…

Opening of the article, excerpted from The 101 World. To read the rest, open the article on the publisher's site.