ยกเลิกธนบัตร ปราบโกงได้จริงหรือ? ครบ 10 ปี บทเรียนการยกเลิกธนบัตรของอินเดีย

ملخص مفصل

ครบรอบ 10 ปี หลังรัฐบาลอินเดียประกาศยกเลิกธนบัตร 500 และ 1,000 รูปี เมื่อปี 2016 นโยบายนี้ทำให้อินเดียแก้ปัญหาเงินผิดกฎหมายได้จริงไหม The post ยกเลิกธนบัตร ปราบโกงได้จริงหรือ? ครบ…

วันที่ 8 พฤศจิกายน 2569 นับเป็นวาระครบรอบ 10 ปีของหนึ่งในการตัดสินใจทางเศรษฐกิจที่สร้างแรงสั่นสะเทือนมากที่สุดในประวัติศาสตร์อินเดีย เมื่อรัฐบาลของนายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดี ประกาศยกเลิกธนบัตรมูลค่า 500 และ 1,000 รูปี ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนถึงร้อยละ 86 ของมูลค่าเงินสดที่หมุนเวียนอยู่ในระบบเศรษฐกิจ เพียงชั่วข้ามคืน ธนบัตรจำนวนมหาศาลที่ประชาชนถือครองกลายเป็นเงินที่ต้องนำไปฝากหรือแลกผ่านธนาคาร ท่ามกลางความหวังของรัฐบาลว่าจะสามารถกวาดล้างเงินผิดกฎหมาย ปราบปรามคอร์รัปชัน และผลักดันอินเดียเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจที่โปร่งใสมากขึ้น

หนึ่งทศวรรษผ่านไป ภาพประชาชนต่อแถวยาวหน้าเครื่องถอนเงินสดและธนาคารในปี 2559 แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับอินเดียในปัจจุบันที่การใช้โทรศัพท์มือถือสแกนจ่ายเงินกลายเป็นเรื่องปกติ ตั้งแต่ร้านขายอาหารริมถนนไปจนถึงห้างสรรพสินค้า ระบบชำระเงิน Unified Payments Interface หรือ UPI ขยายตัวจนมีธุรกรรมมากกว่า 24,000 ล้านรายการเฉพาะในเดือนกันยายน 2569 และกลายเป็นสัญลักษณ์ของความก้าวหน้าทางการเงินดิจิทัลที่ทั่วโลกกำลังจับตามอง

อย่างไรก็ตาม ภาพความสำเร็จดังกล่าวนำมาสู่คำถามสำคัญว่า อินเดียสามารถกำจัดเงินสีเทาและปราบปรามคอร์รัปชันได้มากน้อยเพียงใด เหตุใดธนบัตรเกือบทั้งหมดที่รัฐบาลเคยคาดหวังว่าจะมีเงินผิดกฎหมายจำนวนมากหายไปจากระบบ จึงกลับเข้าสู่ธนาคารได้ถึงร้อยละ 99.3 และความสำเร็จของระบบการเงินอิเล็กทรอนิกส์ในปัจจุบันเกิดจากการยกเลิกธนบัตรจริง หรือเป็นผลจากการพัฒนาเทคโนโลยีและโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่อง

การย้อนมอง Demonetization ในวาระครบรอบ 10 ปีจึงเป็นโอกาสสำคัญในการประเมินนโยบายที่ครั้งหนึ่งเคยถูกเสนอว่าเป็นจุดเปลี่ยนทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ของอินเดีย ทั้งความสำเร็จ ความผิดพลาด และบทเรียนที่ประเทศกำลังพัฒนาอื่นๆ อาจนำไปใช้ได้ในอนาคต

ค่ำวันที่ 8 พฤศจิกายน 2559 นายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดี ปรากฏตัวผ่านสถานีโทรทัศน์เพื่อประกาศมาตรการทางเศรษฐกิจที่ประชาชนส่วนใหญ่ไม่เคยคาดคิดมาก่อน นั่นคือการยกเลิกธนบัตรมูลค่า 500 และ 1,000 รูปีที่ใช้อยู่เดิมซึ่งมีผลทันหลังเที่ยงคืนวันนั้น ผู้เขียนยังจำได้ดีว่าวันรุ่งขึ้นเงินสดทั้งสองประเภทธนบัตรไม่สามารถใช้ชำระสินค้าได้ในทันทีเลย…

โดยเหตุผลสำคัญที่รัฐบาลหยิบยกขึ้นมาอธิบายต่อประชาชนคือการปราบปรามเงินผิดกฎหมายหรือ Black Money…

مطلع المقال، مقتطف من The 101 World. لقراءة المقال كاملًا، افتحه على موقع الناشر.