กับดักอุดมการณ์ จีนคือโซเวียต 2 หรือไม่? | หมายเหตุประเพทไทย EP.653

Detailed summary

กับดักอุดมการณ์ จีนคือโซเวียต 2 หรือไม่? | หมายเหตุประเพทไทย EP.653 user8 Mon, 2026-11-16 - 00:12 หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ปองขวัญ สวัสดิภักดิ์ ชวนอ่านบทความ “The Ideology…

หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ปองขวัญ สวัสดิภักดิ์ ชวนอ่านบทความ “The Ideology Trap: China and the Limits of Cold War Analogies” ของ Eun A Jo และ Jessica Chen Weiss ตีพิมพ์ใน International Security ปี 2026 ซึ่งตั้งคำถามว่า การแข่งขันระหว่างสหรัฐฯ กับจีนในปัจจุบันคือการแข่งขันทางอุดมการณ์แบบเดียวกับสหรัฐฯ และสหภาพโซเวียตในสงครามเย็นจริงหรือไม่ หรือการใช้ภาพเปรียบเทียบ “สงครามเย็นครั้งใหม่” กำลังทำให้เรามองความแตกต่างสำคัญของจีนในปัจจุบันไม่เห็น

ผู้เขียนเสนอว่า ไม่ควรมองอุดมการณ์เป็นสิ่งตายตัว แต่ควรแยกออกเป็น 2 มิติ มิติแรกคือ เนื้อหา (content) ว่ารัฐเชื่อว่าอุดมการณ์ของตนเป็นแบบอย่างที่ทุกประเทศควรยอมรับหรือไม่ แบ่งเป็น Universalism กับ Particularism ส่วนมิติที่สองคือ ขอบเขตของการเผยแพร่ (scope) ว่ารัฐพยายามผลักดันความคิดของตนออกไปภายนอกมากเพียงใด แบ่งเป็น Expansive กับ Selective กรอบนี้ทำให้เห็นว่า แม้ประเทศหนึ่งจะยังยึดถืออุดมการณ์เดิม แต่ยุทธศาสตร์ในการเผยแพร่อุดมการณ์สามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามเวลา

เมื่อใช้กรอบนี้เปรียบเทียบ ผู้เขียนพบว่า ไม่มี “สงครามเย็น” แบบเดียวตลอดทั้งยุค สหภาพโซเวียตสมัยสตาลินมีทั้งเนื้อหาแบบ Universalist และการเผยแพร่แบบ Expansive ขณะที่ในสมัยเบรจเนฟยังคง Universalist แต่เลือกส่งเสริมอุดมการณ์อย่าง Selective มากขึ้น เช่นเดียวกับจีนที่เปลี่ยนจาก Particularist–Selective ในสมัยเติ้ง เสี่ยวผิง มาเป็น Particularist–Expansive ในสมัยสี จิ้นผิง กล่าวคือ จีนมีความกระตือรือร้นมากขึ้นในการเสนอวิสัยทัศน์ต่อระเบียบโลก แต่ไม่ได้หมายความว่าจีนต้องการให้ทุกประเทศเปลี่ยนมารับระบบการเมืองแบบจีน

ข้อเสนอสำคัญจึงอยู่ที่ว่า การที่จีนขยายบทบาททางการเมืองและอุดมการณ์ในระดับโลก ไม่จำเป็นต้องเท่ากับการทำซ้ำยุทธศาสตร์ของสหภาพโซเวียต ผู้เขียนบทความมองว่าจีนภายใต้สี จิ้นผิง เสนอระเบียบโลกที่เปิดให้ระบบการเมืองและอุดมการณ์ที่แตกต่างกันดำรงอยู่ร่วมกัน มากกว่าการมุ่งสร้างโลกที่ทุกประเทศต้องมีอุดมการณ์แบบเดียวกัน การมองจีนผ่านภาพจำของสงครามเย็นจึงอาจทำให้การแข่งขันระหว่างสหรัฐฯ กับจีนถูกตีความเป็นความขัดแย้งทางอุดมการณ์ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ทั้งที่ธรรมชาติของการแข่งขันครั้งนี้อาจแตกต่างจากอดีตอย่างมีนัยสำคัญ ติดตามได้ใน #หมายเหตุประเพทไทย #จีน #สหรัฐอเมริกา

Opening of the article, excerpted from ประชาไท Prachatai. To read the rest, open the article on the publisher's site.